Przejdź do treści

Fundacja, czy stowarzyszenie?

Pierwszym i podstawowym pytaniem przed jakim staje osoba zamierzająca rozpocząć przygodę z własną organizacją pozarządową (NGO – ang. non governmental organisation) jest wybór formy, w jakiej zamierza tę działalność prowadzić. Niekiedy wiemy z góry, czy chcemy powołać fundację, czy stowarzyszenie i robimy to z pełnym przekonaniem i świadomością konsekwencji swojego wyboru. Jednak dla wielu osób różnice pomiędzy obiema formami nie wydają się istotne. To błąd, bo są one fundamentalne i w krótkim czasie od rozpoczęcia naszej działalności zaczynają na nią wpływać.

Różnice pomiędzy fundacją i stowarzyszeniem najbardziej obrazowo ukazują nam definicje obu form organizacyjnych. W przepisach prawa polskiego odnajdujemy jedynie definicję stowarzyszenia, którą zawarto w ustawie Prawo o stowarzyszeniach. Brak natomiast ustawowej definicji fundacji. Należy więc odwołać się do literatury, w której temat podejmowano wielokrotnie. Nie wchodząc w szczegóły naukowych rozważań, zwróćmy uwagę na najważniejsze cechy różnicujące obie formy działalności.

Fundacja w swej istocie stanowi pewną wydzieloną w akcie fundacyjnym przez fundatora część majątku, która ma służyć określonym celom użytecznym społecznie lub gospodarczo.

Stowarzyszenie jest z kolei dobrowolnym, samorządnym i trwałym zrzeszeniem osób o celach niezarobkowych.

Od razu rzuca nam się w oczy fundamentalna różnica jaką jest istota obu form prowadzenia działalności. Podczas gdy fundacja jest wydzielonym majątkiem, to stowarzyszeniem jest grupa osób. Przekłada się to następnie na odmienne podstawy prawne obu form organizacyjnych, ale przede wszystkim na ich wewnętrzny ustrój i sposób funkcjonowania. W przypadku fundacji pełna decyzyjność pozostaje w gestii fundatora ustanawiającego fundację i przeznaczającego majątek dla osiągnięcia jej celów. To on może ustanowić władze fundacji, wskazać, kto ma w nich zasiadać i jakie funkcje piastować, a także je odwoływać. Może również osobiście pełnić dowolną funkcję we władzach fundacji lub… powołać fundację i więcej się nią w ogóle nie interesować.

Stowarzyszenie natomiast jest zrzeszeniem osób, zatem majątek nie odgrywa w tym przypadku tak doniosłej roli, jak w fundacji. Samo powstanie stowarzyszenia musi nastąpić z inicjatywy grupy osób, która następnie podejmuje pracę w celu osiągnięcia swoich celów. Stowarzyszenia cechują się wewnętrznym ustrojem demokratycznym. W drodze głosowania następuje wybór władz, które sprawują swoją funkcję przez daną kadencję, której długość określa się w statucie. Istotną rolę odgrywają również organy kontroli wewnętrznej.

Wybierając zatem formę organizacyjną działalności, jaką zamierzamy prowadzić musimy wziąć pod uwagę powyższe i zdecydować, która forma najbardziej odpowiada naszym planom i oczekiwaniom.